Yuxusuzluqla necə mübarizə aparmaq olar?
Yuxusuzluq – böyüklər və uşaqlar arasında geniş yayılmış, insan sağlamlığına ciddi zərər vura bilən və həyat keyfiyyətini aşağı sala bilən bir xəstəlikdir. Bu termin altında təkcə yuxunun olmaması deyil, həm də onun pozulması nəzərdə tutulur: vaxtından əvvəl oyanma, qırıq-qırıq və ya səthi yuxu. Bu da müxtəlif problemlərə – depressiyaya, əsəbiliyə və immunitetin zəifləməsinə gətirib çıxarır.
Yuxusuzluq: səbəbləri aradan qaldırırıq
Yuxu pozğunluqlarının yaranmasının 30-dan çox səbəbi var – onların arasında stress və təşviş halları, nevroloji xəstəliklər və daxili orqanların xəstəlikləri, dərman qəbulu, stimullaşdırıcı maddələrdən (alkoqol, nikotin, kofein) sui-istifadə, eləcə də xarici amillər yer alır. Yuxusuzluqla mübarizəyə başlamazdan əvvəl onun səbəbini araşdırmaq və ilk növbədə sağlamlıq vəziyyətinə diqqət yetirmək lazımdır. Əgər daxili orqanların və sinir sisteminin işində aşkar pozuntular müəyyən edilməyibsə, səbəbi kənarda axtarmaq lazımdır.
Çox geniş yayılmış hallardan biri yorğunluğun, dolayısı ilə yatmaq istəyinin olmamasıdır. Bu, azhərəkətli həyat tərzi, gec oyanma, gündüz yuxusu və ya yaşla əlaqədar dəyişikliklərlə (yaş artdıqca yuxu üçün daha az vaxt tələb olunur) bağlı ola bilər. Orqanizmə istirahət üçün sutkada neçə saat tələb olunduğunu müəyyən etmək, həmçinin hər gün eyni vaxtda yatıb-durmağa çalışmaq lazımdır. Bundan əlavə, yuxu üçün ən optimal vaxt intervalı axşam saat 10-dan səhər 6-ya kimidir, digər saatlarda yuxu böyük fayda vermir. Sonuncu qeyd, "bayquşlar" və "torağaylar" daxil olmaqla, bütün insanlara şamil edilir.
Yuxusuzluqla mübarizədə növbəti addım yataq yerini nəzərdən keçirməkdir. Döşək (matras) orta sərtlikdə, ideal halda isə yastıq kimi ortopedik olmalıdır. Çarpayını radiatordan (batareyadan) uzaqlaşdırmaq, baş hissəsini şimala və ya şərqə tərəf yerləşdirmək daha yaxşıdır. Otaq isti olmamalıdır, yatmazdan əvvəl otağın havasını dəyişmək mütləqdir. Başın yaxınlığında işlək elektrik cihazları, o cümlədən mobil telefon saxlamaq məsləhət görülmür, çünki onların maqnit sahəsi yuxunu poza bilər. Sükut və qaranlıq tez rahatlamağa kömək edir, bunlar olmadıqda göz maskasından və qulaq tıxaclarından istifadə etmək olar.
Yuxusuzluq zamanı yuxugətirici və sakitləşdirici vasitələr
Yuxugətirici preparatların seçiminə ehtiyatla yanaşmaq lazımdır, çünki bu vasitələr bir çox problemlərə səbəb ola bilər: asılılıq yarada, sinir sisteminin daha böyük pozğunluqlarına gətirib çıxara və yanaşı xəstəliklərə yol aça bilər. Bu səbəbdən yuxugətirici dərmanlar, güclü təsirə malik sakitləşdirici preparatlar kimi, ciddi şəkildə həkim resepti ilə buraxılır.
Resept üçün həkimə müraciət etməzdən əvvəl daha yüngül üsulları sınamaq məqsədəuyğundur.
Yuxusuzluq zamanı effektiv vasitələr:
-
Korvalol;
-
Pişikotu kökü (valerian) – draje, hazır spirtli cövhər və ya dəmləmə;
-
Damotu (pustırnik) cövhəri və ya dəmləməsi;
-
İnciçiçəyi (landış) damcıları;
-
Pion kökü cövhəri (Maryin kökü);
-
Şüyüd toxumu dəmləməsi;
-
Melissa, nanə, qaraqınıq (duşitsa), çobanyastığı, rozmarin, xəşəmbül (donnik) ilə bitki yığımları;
-
Bal (isti süd və ya su ilə).
Yuxusuzluq zamanı cövhər və dəmləmələr 30 günə qədər kurslarla qəbul edilir. Hamilə qadınlar hazır spirtli cövhərlərdən çəkinməlidirlər, həmçinin onlara bəzi otlar – məsələn, rozmarin və qaraqınıq əks göstərişdir. Həmçinin lavanda, berqamot, naringi, portağal, sidr, sərv efir yağlarından istifadə etməklə aromaterapiya da effektiv olacaq. Çoxlarına yastığın yanına qoyulan quru ot torbacıqları kömək edir; onların hazırlanmasında ardıc, dazıotu, lavanda, mayasarmaşığı (hmel) qozaları istifadə olunur.
